Tokom oktobra zdravstvene ustanove u Srbiji bilježe pojačan priliv pacijenata, a domovi zdravlja, prema navodima iz izvora, svakoga dana primaju i više od 300 ljudi zbog respiratornih i stomačnih tegoba. Ljekari upozoravaju da se istovremeno šire različiti virusi, pa simptomi nisu isti kod svih oboljelih, a najviše opreza i dalje traže bebe, mala djeca i stariji pacijenti.
Iako je jesen u pojedinim dijelovima zemlje i dalje neuobičajeno topla, to ne znači da su sezonske infekcije oslabele. Naprotiv, povratak djece u škole i vrtiće, češći boravak u zatvorenim prostorima i svakodnevni bliski kontakti stvaraju uslove u kojima se virusi lakše prenose s osobe na osobu.
Prema medijskim izvještajima iz oktobra, pojedine ambulante rade pod većim pritiskom nego ranije tokom jeseni. Posebno se izdvaja Dom zdravlja Savski venac u Beogradu, gdje su pedijatrijske službe početkom mjeseca dnevno obavljale približno 200 do 300 pregleda, što je oko 30 posto više u odnosu na početak septembra.
Kasnije su se pojavile i procjene o više od 300 pregleda u jednom danu, ali takve brojke prvenstveno govore o opterećenju sistema, a ne o jednoj potvrđenoj bolesti koja se širi čitavom zemljom.
Doktorica Malina Rakić, koja je o tome govorila za Nova.rs, objasnila je da ovakav porast pregleda nije neobičan za ovo doba godine. Nakon početka školske godine raste broj kontakata među djecom, a s njim i vjerovatnoća da se različiti uzročnici brže prenose kroz kolektive, porodice i čekaonice.
U praksi to znači da jedna porodica može imati više različitih kliničkih slika u istom trenutku. Neko će doći zbog kašlja i temperature, neko zbog bolnog grla i začepljenog nosa, a neko zbog povraćanja i proljeva. Iako se na prvi pogled čini da je riječ o istoj „sezonskoj virozi“, uzročnici mogu biti sasvim različiti.
Među respiratornim virusima u izvještajima se spominju rinovirusi, adenovirusi i respiratorni sincicijalni virus, poznat kao RSV. Rinovirusi najčešće izazivaju uobičajenu prehladu: kihanje, curenje nosa, začepljenost i neugodan osjećaj u grlu. Kod dijela oboljelih javlja se i kašalj, dok temperatura ne mora biti izražena ili uopšte ne mora pratiti bolest.
Adenovirusi, međutim, mogu dati raznovrsniju sliku. Kod nekih pacijenata dolazi do temperature, upale grla i krajnika, dok drugi imaju crvenilo očiju ili probavne smetnje. Upravo zbog sličnih simptoma ljekarima nije uvijek jednostavno razlikovati virusnu od bakterijske infekcije samo na osnovu pregleda grla, pa se savjetuje oprez pri samostalnom uzimanju terapije.
U sezonskim izvještajima spominje se i parvovirus B19, koji je povezan s tzv. petom bolešću. Kod djece se može pojaviti karakterističan osip, često na obrazima, a poseban oprez potreban je kod trudnica i osoba s određenim krvnim ili imunološkim oboljenjima. To je još jedan podsjetnik da isti period može donijeti više od jedne infekcije, svaku sa svojim rizicima i svojim tokom bolesti.
Posebno osjetljiva tema je RSV, virus koji kod odraslih i starije djece često izgleda kao blaža prehlada, ali kod dojenčadi može zahvatiti donje disajne puteve. U takvim slučajevima može doći do bronhiolitisa, odnosno upale sitnih disajnih puteva, ili upale pluća. Zato se najmlađi pacijenti prate pažljivije od odraslih, jer se stanje kod njih može pogoršati brže i neprimjetnije.
Simptomi na početku mogu djelovati bezazleno: dijete kašlje, kiše, slabije jede ili ima začepljen nos. Međutim, kod beba i male djece pažnju treba usmjeriti na ubrzano disanje, zviždanje pri izdisaju, uvlačenje kože između rebara, plavičastu ili sivkastu boju usana, prekide disanja i izrazitu pospanost. Prema preporukama američkog Centra za kontrolu i prevenciju bolesti, odnosno CDC-a, i nemogućnost uzimanja dovoljno tečnosti razlog je za brzu procjenu zdravstvenog radnika.
Istovremeno, dio pacijenata javlja se zbog stomačnih tegoba. Norovirusi, rotavirusi i pojedine vrste adenovirusa mogu izazvati mučninu, povraćanje, proljev i bolove u stomaku. Iako se simptomi često preklapaju, to ne znači da je kod svakog oboljelog prisutan isti uzročnik, niti da je bolest jednako teška kod svih pacijenata.
Kod djece su stomačne infekcije posebno problematične jer organizam može brzo izgubiti dosta tečnosti. Rizik raste kada dijete povraća više puta, odbija da pije ili ne može zadržati ono što unese. Suha usta, smanjeno mokrenje, plač bez suza, upale oči i neuobičajena malaksalost mogu biti znakovi dehidracije, a izrazita pospanost ili nemogućnost pijenja zahtijevaju hitnu medicinsku pomoć.
Kod blažih oblika zaraze važnu ulogu imaju oralne rehidracijske otopine iz apoteke, jer pomažu da se nadoknade tečnost i elektroliti. Dojenje se kod beba, prema općim preporukama, nastavlja, dok se svaki dalji postupak prilagođava stanju djeteta i savjetu zdravstvenog radnika. To je naročito važno kada se simptomi ne smiruju ili se stanje pogoršava iz sata u sat.
Među bolestima koje se pojavljuju kod djece spominje se i bolest ruku, stopala i usta. Izazivaju je određeni enterovirusi, a prepoznaje se po temperaturi, bolnim ranicama u ustima i osipu na dlanovima, tabanima ili drugim dijelovima tijela. Zbog ranica djeca često odbijaju hranu i tečnost, pa i u tom slučaju treba pratiti koliko piju i kako općenito podnose bolest.
Prevencija u ovom periodu počiva na jednostavnim, ali važnim navikama: pranju ruku, provjetravanju prostorija i izbjegavanju bliskog kontakta s osobama koje imaju jasne simptome bolesti. Djecu treba učiti da kašlju i kišu u maramicu ili u pregib lakta, a kod norovirusa je posebno važno pranje ruku sapunom i vodom, jer sredstva za dezinfekciju na bazi alkohola nisu dovoljna kao jedina zaštita.
Osobe koje povraćaju ili imaju proljev treba da ostanu kod kuće, a kod norovirusa se preporučuje da prođe najmanje 48 sati nakon prestanka simptoma prije povratka aktivnostima u kojima bi mogli zaraziti druge. Čišćenje površina koje su bile u kontaktu s povraćenim sadržajem ili stolicom dodatno smanjuje rizik od širenja infekcije, posebno u domaćinstvima gdje više osoba dijeli kupatilo i zajedničke prostorije.
Uravnotežena prehrana, dovoljno sna i redovno unošenje tečnosti jesu važni za opće zdravlje, ali ne mogu biti zamjena za higijenske mjere i ljekarsku procjenu kada su simptomi jaki ili neobični. Vakcinacija prema preporučenom kalendaru takođe ima svoje mjesto, a vakcina protiv rotavirusa može smanjiti rizik od težeg oblika bolesti. Za određene grupe dojenčadi postoje i preventivne mogućnosti protiv ozbiljnijeg RSV oboljenja, iako njihova dostupnost zavisi od zemlje i zdravstvenih preporuka.
Zato se današnja slika u domovima zdravlja ne čita samo kroz brojke, nego i kroz tipove simptoma koji stižu u ordinacije. Neki pacijenti prolaze kroz blagu prehladu, drugi se bore s povraćanjem i proljevom, a treći dolaze zbog disanja koje zahtijeva brzu procjenu. U tom nizu najvažnija ostaje pravovremena reakcija, naročito kada su u pitanju bebe i djeca kod kojih se stanje može promijeniti mnogo brže nego što porodica očekuje.
